NUS–Lancet PRIME (Kurumlar, Toplulukları Harekete Geçirme ve Eşitlik Yoluyla Pandemiye Hazır Olma – Pandemic Readiness through Institutions, Mobilising Communities and Equity) Komisyonu, üç yıllık kapsamlı çalışmaların ardından hazırladığı “Eşitlik için Pandemiye Hazır Olma Dönüşümü” raporunu New York’ta, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu Üst Düzey Haftası kapsamında düzenlenen uluslararası toplantıda tanıttı. Türkiye ayağındaki çalışmalar, Koç Üniversitesi İş Bankası Enfeksiyon Hastalıkları Araştırma ve Uygulama Merkezi (KUISCID) katkılarıyla yürütüldü.
Rapor: Pandemiye hazırlıkta eşitlik odaklı dönüşüm
Singapur Ulusal Üniversitesi (NUS) ve tıp dergisi The Lancet iş birliğiyle kurulan Komisyonun raporu; pandemilere hazırlığı yalnızca laboratuvar kapasitesi, sürveyans, aşı stokları ve acil durum planlarının ötesine taşıyor. 20 ülkeden hükümet, sivil toplum ve özel sektör temsilcileri tarafından sağlanan verilerin yanı sıra altı kapsamlı kanıt incelemesi, gelecek senaryoları ve epidemiyolojik modellemeler bir araya getiriliyor.
Türkiye’den KUISCID ve Bahçeşehir Üniversitesi katkısı
PRIME Komisyonu’nun araştırma ağının Türkiye ayağındaki çalışmalara Koç Üniversitesi İş Bankası Enfeksiyon Hastalıkları Araştırma ve Uygulama Merkezi (KUISCID), KUISCID Kurucu Direktörü Prof. Dr. Önder Ergönül ve Bahçeşehir Üniversitesi’nden Prof. Dr. Özge Karadağ katkı sundu. Prof. Dr. Özge Karadağ ayrıca New York’ta Birleşmiş Milletler Genel Kurulu Üst Düzey Haftası kapsamında gerçekleştirilen PRIME Komisyonu toplantısına bizzat katılarak Türkiye’yi uluslararası platformda temsil etti ve Türkiye çalışmalarından elde edilen deneyimlerin küresel pandemi hazırlığı tartışmalarına aktarılmasına katkı sağladı.
Çalışmada, 20 ülkedeki veriler değerlendirilirken Türkiye açısından öne çıkan gruplardan birini sağlık çalışanlarının oluşturduğu vurgulandı. Pandemi döneminde yalnızca enfeksiyon riskinin değil; sağlık sistemlerinin işleyişi, sosyal koşullar, kurumsal güven ve insanların günlük yaşamlarını sürdürebilme kapasitelerinin de pandemi dayanıklılığının önemli parçaları olduğu belirtildi.
Pandemi hazırlığında beş temel kırılganlık
PRIME Komisyonu, gelecek pandemilerde toplumların korunmasını zorlaştırabilecek beş temel sistemik kırılganlık alanını belirledi: temel ihtiyaçların karşılanmasındaki güvencesizlik; barınma sorunları ve kalabalık yaşam koşulları; sağlık ve sosyal koruma sistemlerine erişimde idari engeller; kurumlara ve sağlık bilgilerine yönelik güven kaybı; kırılgan sağlık ve sosyal sistemler. Komisyon, belirli toplum kesimlerini doğrudan “kırılgan” olarak tanımlamak yerine, insanları kırılgan hale getiren sistem ve koşulların ele alınması gerektiğine dikkat çekti.
Hızlı ve adil aşı erişimi milyonlarca hayat kurtarabilir
Rapor, varsayımsal bir Influenza A pandemisine ilişkin modelleme sonuçlarını da içeriyor. Modellemeye göre aşıların hızlı geliştirilmesi, can kayıplarını 58,5 milyondan 23,9 milyona düşürerek yüzde 59 oranında azaltabilir. Aşıların ülkelerin satın alma gücü yerine nüfus temelinde daha adil dağıtılması, özellikle orta gelirli ülkelerde 2,7 milyon can kaybının önlenmesine katkı sağlayabilir. Toplumun aşılara olan güvenini artıracak uygulamaların da yaklaşık 1,9 milyon ilave hayatın kurtarılmasına katkı sağlayabileceği hesaplandı.
Yeni araç: PRIME Test
Komisyon, ülkelerin pandemi hazırlığını değerlendirmeleri için “PRIME Test” adı verilen bir yaklaşım geliştirdi. PRIME Test; alınan kararların toplumun tamamını gerçekten koruyup korumadığını, eşitliği sağlayıp sağlamadığını, toplumun güvenini ve katılımını güçlendirip güçlendirmediğini ve sağlık dışındaki alanlarda yaratabileceği sonuçları değerlendirmeyi amaçlıyor. Komisyon ayrıca ülkelerin pandemi hazırlıklarını güçlendirmeleri için 10 öncelikli öneri ve hazırlığın temelini oluşturan altı “Foundational Block” ortaya koyuyor.
New York lansmanı yeni dönemin başlangıcı
New York’taki lansman, PRIME çalışmalarının tamamlanması değil, uygulama döneminin başlangıcı olarak görülüyor. Bundan sonraki süreçte farklı ülkelerde PRIME çerçevesinin ve PRIME Test’in uygulanması, ülke ve bölge bazlı bilimsel yayınların hazırlanması ve ülkelerin kendi sağlık sistemleri içerisinde bu yaklaşımın nasıl kullanılabileceğinin değerlendirilmesi planlanıyor. Bu amaçla, uluslararası iş birliği ve ortak öğrenmeye dayalı PRIME Collective yapısının geliştirilmesi öngörülüyor.
