Eylül 2026 — Tütün kontrolünün güçlendirilmesi için farklı kesimleri ortak zeminde buluşturan Değer Hareketi, 15 Eylül’de Ankara Kült Kavaklıdere’de gerçekleştirilen lansmanla kamuoyuna tanıtıldı.
Kanıttan savunuculuğa, tütün kontrolünde ortak hareket
Eğitim, sağlık ve çevre başta olmak üzere farklı ekosistemleri somut politika hedefleri etrafında buluşturmayı amaçlayan Değer Hareketi; başta 4207 sayılı Kanun olmak üzere tütün kontrol mekanizmalarının daha etkin uygulanmasına katkı sunmayı, toplumun temiz havayı bir hak olarak talep edebilmesini ve bu alandaki ortak savunuculuğu güçlendirmeyi hedefliyor. Hareket, tütün kontrolünü toplumun farklı kesimlerinin ortak sorumluluk almasını gerektiren çok boyutlu bir mesele olarak ele alıyor.
Dumansız Hava Sahasında Uygulama Açığı
Türkiye’de tütün kontrol mevzuatı; reklam, sponsorluk ve satış yasakları, yaş teyidi, teşhir yasakları ve düz paket gibi birçok koruyucu önlemin yanı sıra dumansız hava sahası düzenlemelerine de geniş yer veriyor.
Bu yasal çerçevenin sahadaki uygulamasını değerlendirmek amacıyla, Değer Hareketi’nin lansmanında Design Araştırma iş birliğiyle Kasım 2025 – Mart 2026 arasında Ankara, İstanbul ve İzmir’de yürütülen ve 475 kafe, restoran ve barı kapsayan saha araştırmasının sonuçları paylaşıldı. Bulgular, güçlü düzenlemelere rağmen dumansız hava sahası uygulamalarında önemli bir boşluk olduğuna işaret ediyor.
İncelenen mekânların yüzde 75,6’sında, kanunun getirdiği yükümlülüklerden en az birinin ihlal edildiği belirlendi.
Mekânların yüzde 89’unda masalarda kül tablası bulundu.
Yüzde 27,6’sında ise zorunlu “Sigara İçilmez” levhası yoktu.
“Sigara İçilmez” levhasının bulunduğu kapalı alanların yüzde 39,4’ünde tütün ürünü tüketimi devam etti.
Levhaların bulunduğu mekânların yüzde 11,9’unda işaretler ilgili mevzuat ve standartlara tam olarak uygun değildi.
Ayrıca daha önce denetlenen mekânlara yapılan takip ziyaretlerinde, bu mekânların tamamında sigara kullanımına ilişkin ihlallerin sürdüğü görüldü.
Ortaya çıkan tablo, temiz hava hakkının yalnızca mevzuatla güvence altına alınmasının yeterli olmadığını; sahada etkin ve sürdürülebilir uygulama, denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi ve toplumun farklı kesimlerinin bu hakkı sahiplenmesinin kritik önem taşıdığını gösteriyor.
Tütün kontrolünü güçlendirmek için ortak akıl ve ortak savunuculuk
Lansman, Uluslararası Stratejist Eda Zaloğlu’nun Değer Hareketi’nin temel değerlerini, hedeflerini ve yaklaşımını paylaştığı sunumla başladı. “Ortak Nefes, Ortak Gelecek: Tütün Kontrolü İçin Kolektif Akıl” başlıklı panelde tütün kontrolüyle ilgili güncel konular; sağlık, hukuk, iletişim ve gençlik perspektiflerinden ele alındı.
Düzce Üniversitesi Bağımlılıkla Mücadele Uygulama ve Araştırma Merkezi (DÜBAM) Müdürü Prof. Dr. Tijen Acar: Tütün kontrolünün koruyucu sağlık politikalarındaki rolüne değinerek, pasif içiciliğin etkileri ve mevcut politikaların etkin ve sürdürülebilir biçimde uygulanmasının gerekliliğini ortaya koydu.
Avukat Senem Yılmazel: Tütün ürünlerinin olumsuz etkileri karşısında endüstrinin sorumluluk üstlenmeyen yaklaşımına dikkat çekerek, bunu endüstriye karşı yürüttüğü ve başarıyla sonuçlanan dava süreci üzerinden somutlaştırdı.
Gençlik Servisleri Merkezi Temsilcisi Öyküm Bağcı: Gençlerin kendi geleceklerini şekillendiren süreçlerde söz sahibi olmasına odaklanarak, onları yalnızca korunması gereken bir hedef kitle değil; çözüm üreten ve toplumsal dönüşüme katkı sunan paydaşlar olarak konumlandırmanın gerekliliğini vurguladı.
Köşe Yazarı, İletişim Uzmanı ve TÜHİD Yönetim Kurulu Üyesi Arzu Çekirge Paksoy: Tütün kontrolünün toplumsal gündemde güçlü ve sürdürülebilir bir karşılık bulmasında iletişimin dönüştürücü rolünü değerlendirdi.
Dumansız Gençlik Girişimi Temsilcileri İkragül Yener ve Özgür Özdemir: Tütün endüstrisinin özellikle yeni nesil tütün ürünleri ve satış noktaları üzerinden gençleri hedef alan stratejilerine dair topladıkları kanıtlardan kesitler sundular.
Ortak Akıl, Ortak Sorumluluk, Ortak Hareket
Değer Hareketi, Eylül ayı itibarıyla farklı temalar etrafında düzenleyeceği aylık paydaş toplantılarıyla sağlık, akademi, sivil toplum, eğitim, çevre, yerel yönetimler, medya, özel sektör ve gençlik alanlarından aktörleri aynı masa etrafında buluşturacak.
Her toplantıda tütün kontrolünün farklı bir boyutunun ele alınması; mevcut sorun ve ihtiyaçların ilgili paydaşlarla değerlendirilmesi; farklı alanlardaki bilgi ve deneyimin ortaklaştırılarak somut politika hedeflerine ve ortak savunuculuk alanlarına dönüştürülmesi hedefleniyor.
Değer Hareketi hakkında
Değer Hareketi, Türkiye’de tütün kontrolünün güçlendirilmesi ve toplum sağlığının tütün endüstrisinin ticari çıkarları karşısında korunması amacıyla çalışan bir sivil toplum hareketidir. Tütün ve nikotin ürünlerinin sağlık, toplum, ekonomi ve çevre üzerindeki etkilerini görünür kılmayı; endüstrinin pazarlama, normalleştirme, etki oluşturma ve manipülasyon stratejilerine ilişkin kamuoyu farkındalığını artırmayı; tütün kontrolü politikalarının etkili biçimde uygulanmasını ve değişen ürünler ile endüstri uygulamaları karşısında sürekli olarak güçlendirilmesini savunur.
Hareket, araştırma ve bilimsel kanıtı; stratejik iletişim, savunuculuk ve paydaş katılımıyla kanıttan savunuculuğa uzanan bütüncül bir strateji çerçevesinde bir araya getirir. Saha araştırmaları ve toplumsal kesimlerle yürütülen etkileşim çalışmaları sonucunda elde edilen bulguları, kamuoyunun anlayabileceği ve karar vericileri harekete geçirebilecek bir çerçeveye dönüştürmeyi amaçlar.
Neden “Değer”?
Çünkü konu yalnızca bir ürün ya da bireysel bir tercih değildir. Temiz hava bir değerdir. Sağlık bir değerdir. Gençlerin korunması bir değerdir. Güvenilir bilgiye erişim bir değerdir. Etkili ve hesap verebilir kamu politikaları bir değerdir. Değer Hareketi, tüm bu değerleri ortak bir zeminde buluşturmak, görünür kılmak ve birlikte savunmak için vardır.
Türkiye’de tütün kullanımının yükü artarken temel ihtiyaç; bilimsel kanıtı toplumsal katılıma ve talebe dönüştüren, aynı zamanda tütün kontrolü politikalarının etkili biçimde uygulanmasını destekleyen güçlü ve sürdürülebilir bir ekosistem oluşturmak. Değer Hareketi, farklı alanlardan paydaşları ortak bir amaç etrafında buluşturarak bilgi, deneyim ve uzmanlıkların birbirini beslediği; iş birliğini ve ortak savunuculuğu güçlendiren bir yapıyı hedefliyor.
