İş dünyasında gelir belgelerinin doğru şekilde düzenlenmesi hem vergi mükellefiyeti hem de yasal sorumluluklar açısından büyük önem taşır. Serbest meslek erbapları ve ticari işletmelerin sıklıkla karşılaştığı iki temel belge türü vardır: Serbest Meslek Makbuzu (SMM) ve fatura. Bu yazıda, SMM ile fatura arasındaki temel farkları, hangi durumlarda hangisinin kullanılması gerektiğini ve 2025 yılı itibarıyla geçerli olan KDV oranlarını detaylı şekilde inceleyeceğiz.
Serbest Meslek Makbuzu (SMM) Nedir?
Serbest meslek makbuzu, yalnızca serbest meslek erbapları tarafından düzenlenebilen bir gelir belgesidir. Avukatlar, doktorlar, danışmanlar, eğitmenler, yazarlar gibi kendi nam ve hesabına çalışan profesyoneller SMM düzenlemekle yükümlüdür.
SMM Özellikleri:
- Hizmet odaklıdır. Mal satışı için kullanılmaz.
- %20 KDV içerir.
- %20 stopaj uygulanır.
- Gelir Vergisi Mükellefleri tarafından düzenlenir.
- 2020’den itibaren e-SMM zorunluluğu başlamıştır.
Fatura Nedir?
Fatura, ticari işletmelerin sunduğu mal ve/veya hizmet karşılığında düzenledikleri resmi bir belgedir. Şirketler, şahıs işletmeleri veya vergi mükellefi olan tüm işletmeler fatura kesebilir.
Fatura Özellikleri:
- Hem mal hem hizmet satışı için düzenlenebilir.
- KDV oranı %0, %10 veya %20 olabilir.
- Genellikle stopaj uygulanmaz.
- 10 yıl saklama zorunluluğu vardır.
- e-Fatura veya e-Arşiv Fatura olarak düzenlenebilir.
SMM ve Fatura Arasındaki 7 Temel Fark
| Özellik | Serbest Meslek Makbuzu (SMM) | Fatura |
|---|---|---|
| Düzenleyen | Serbest meslek erbabı | Ticari işletmeler |
| Kullanım Amacı | Hizmet | Mal ve hizmet |
| KDV Oranı | %20 | %10 veya %20 |
| Stopaj | %20 (müşteri öder) | Genellikle yok |
| Belge Türü | e-SMM veya kağıt | e-Fatura, e-Arşiv veya kağıt |
| Saklama Süresi | 5 yıl | 10 yıl |
| Vergi Mükellefiyeti | Gelir Vergisi | Gelir veya Kurumlar Vergisi |
e-SMM Zorunluluğu Nedir?
Gelir İdaresi Başkanlığı, dijital dönüşüm kapsamında serbest meslek makbuzlarının elektronik ortama taşınmasını zorunlu kılmıştır. 500.000 TL ve üzeri kazanç sağlayan serbest meslek sahipleri e-SMM kullanmak zorundadır.
e-SMM avantajları:
- Kağıt israfı ve arşivleme derdi ortadan kalkar.
- İşlem süreci hızlanır.
- Vergi denetiminde şeffaflık artar.
Hangi Durumda Hangi Belge Kullanılır?
| Durum | Kullanılması Gereken Belge |
|---|---|
| Avukat, doktor, danışman olarak hizmet sunmak | Serbest Meslek Makbuzu |
| Bir işletme üzerinden ürün/hizmet satışı | Fatura |
| Bireysel olarak freelance hizmet sunuyorsanız | Serbest Meslek Makbuzu |
| Ticaret siciline kayıtlı bir şirketiniz varsa | Fatura |
KDV ve Stopaj Açısından Değerlendirme
SMM düzenleyen kişi, %20 KDV hesaplayarak müşteriye yansıtır. Ayrıca müşterisi tarafından brüt ücretin %20’si stopaj olarak kesilir ve beyan edilir.
Fatura düzenleyen işletmelerde ise stopaj yoktur, sadece KDV yükümlülüğü doğar. KDV, satış sonrası tahsil edilip beyanname ile devlete ödenir.
Sıkça Sorulan Sorular
- SMM yerine fatura kesebilir miyim? Hayır, serbest meslek erbapları yalnızca SMM düzenleyebilir.
- Şirket sahibi SMM düzenleyebilir mi? Hayır, şirketler sadece fatura düzenleyebilir.
- SMM düzenlemek için şirket kurmak gerekir mi? Hayır, sadece gelir vergisi mükellefi olmak yeterlidir.
- Hem fatura hem SMM kesilebilir mi? Hayır, yalnızca biri geçerlidir. Vergi türünüz bunu belirler.
Sonuç
2025 yılı itibarıyla serbest meslek makbuzu ile fatura arasında belirgin farklar bulunmaktadır. Hangi belgenin düzenleneceği, faaliyet şeklinize ve vergi statünüze göre değişir. Yanlış belge kullanımı mali cezalara yol açabileceğinden, doğru belgeyi seçmek son derece kritiktir.
Unutmayın: SMM serbest meslek için, fatura ise ticari işletmeler içindir.
