EY Vergi Risk ve Uyuşmazlık Araştırması yayımlandı
İş dünyasının koşulları hızla değişirken, EY’ın Vergi Risk ve Uyuşmazlık Araştırması vergi liderlerinin ortaya çıkan vergi risklerini yönetmek için üretken yapay zekâya (GenAI) yöneldiğini ve yönetişim çerçevelerini yeniden değerlendirdiğini ortaya koyuyor. Katılımcıların %87’si GenAI ile verimlilik ve doğruluk artışı beklerken, %70’i vergi uyuşmazlığı yönetiminde en az bir GenAI aracını kullanıyor veya entegre ediyor.
GenAI, vergi uyuşmazlıklarında verimlilik ve doğruluğu artırıyor
Araştırma, vergi incelemeleri ve uyuşmazlık çözüm süreçlerinde GenAI’ın hızla önemli bir unsur haline geldiğini gösteriyor. GenAI kullananların %46’sı uyuşmazlık süreçlerinden “çok memnun” olduğunu belirtirken, bu oran GenAI kullanmayanlarda %31’de kalıyor. Katılımcıların %39’u vergi riski veya uyuşmazlıklara odaklanan en az bir pilot ya da araç geliştirdiğini, %30’u ise GenAI’ı diğer kritik süreçlere entegre etmeye başladığını ifade ediyor.
GenAI en çok, iç ve dış kaynaklı büyük hacimli vergi bilgisini analiz etmek ve özetlemek ile vergi otoriteleriyle paylaşılan verilerin tutarlılığını artırmak için kullanılıyor. Ayrıca katılımcıların dörtte birinden biraz fazlası, GenAI kullanmasa da vergi teknolojilerini öngörüsel analiz için devreye aldığını belirtiyor.
BEPS 2.0 ve dijital vergi reformu ile artan ihtilaflara hazırlık
OECD’nin Matrah Aşındırma ve Kâr Aktarımı (BEPS) reformunun yeni dönemi, ihtilaf potansiyelini artırıyor. Katılımcıların %92’si İkinci Sütun (Pillar Two) kaynaklı uyuşmazlıkları öngörürken, %91’i Birinci Sütun (Pillar One) “Amount A” kapsamındaki çözümlenmemiş konulara ilişkin endişe taşıyor. Ülke bazlı raporlama ve transfer fiyatlandırması gibi şeffaflık yükümlülüklerinden doğan ihtilafların artmasını bekleyenlerin oranı %90. Buna karşın kurumların yalnızca %49’u beklenen artışı yönetmeye “yüksek düzeyde hazırlıklı” olduğunu düşünüyor.
Uzman görüşleri
Yapay zekâ, yalnızca vergi ekiplerinin çalışma şeklini değil, vergi otoriteleriyle karşılıklı güven oluşturma biçimlerini de dönüştürüyor. Bu da daha fazla doğruluk, şeffaflık ve verimlilik sağlıyor. Diğer taraftan yapay zekâ ve verinin çok daha yaygın şekilde kullanılmaya başlanmasıyla hem vergi idaresi tarafından gerçekleştirilen denetim, izleme ve incelemelerin hem de vergi uyuşmazlıklarının yapısı değişiyor; yeni kurallar, yeni raporlama gereklilikleri, artan şeffaflık ve teknoloji kullanımı vergi denetimleri ve vergi uyuşmazlıklarında artış olacağı anlamına geliyor. EY araştırma sonuçlarında da görüldüğü gibi, katılımcıların büyük bir kısmı, GenAI kullanımının gelecekteki vergi inceleme ve uyuşmazlıkları yönetimini farklı boyutlara taşıyacağını ve hem mükellefler hem de vergi idaresi açısından vergi incelemeleri ve uyuşmazlık çözüm süreçlerini daha verimli, daha doğru ve daha hızlı bir hâle getireceğini ortaya koyuyor. Türk Vergi İdaresinin son yıllarda teknolojiyi daha etkin ve yaygın kullanmaya başlaması da vergi inceleme ve ihtilaflarını çok farklı bir boyuta taşıdı. Buna karşın şirketler de her alanda olduğu gibi vergisel yükümlülüklerine uyum için teknolojiye ciddi yatırımlar yapmaya başladı. Teknolojiye ve nitelikli iş gücüne erken yatırım yapan şirketler, ileride oluşabilecek vergi risk ve uyuşmazlıklara karşı gerekli önlemleri alarak bu riskleri asgari düzeye indirebilir.
BEPS 2.0 ile küresel vergi mimarisi yeniden şekillenirken ihtilaf potansiyeli hiç olmadığı kadar artıyor. Araştırmaya katılan şirketlerin %92’si Pillar Two kaynaklı uyuşmazlıkların olmasını beklerken; %91’i ise Pillar One “Amount A” konularında çözüm eksikliğinden endişe duyuyor. Bu yeni dönemde başarı, yalnızca kuralları takip etmekle değil; güçlü yönetişim, tutarlı veri yönetimi ve teknoloji destekli bir uyuşmazlık stratejisiyle mümkün olacak. EY raporu, GenAI’ın sağladığı hız ve doğruluğun, işletmelerin BEPS kaynaklı karmaşık riskleri daha öngörülebilir, daha şeffaf ve daha güvenli bir zeminde yönetmesine imkân tanıdığını gösteriyor. Ayrıca dijital hizmet vergileri ve ülke bazlı raporlama gibi düzenlemeler, ihtilafların sınır ötesi boyutunu artırıyor. Bu nedenle şirketler, küresel vergi risklerini yönetebilecek entegre çözümler geliştirmeli ve vergi otoriteleriyle proaktif, veri odaklı bir iletişim kurarak ihtilafların önüne geçecek stratejiler oluşturmalı.
Güçlü vergi yönetişimi ve teknoloji yatırımları
Vergi risk ve uyuşmazlıkları arttıkça, güçlü bir vergi uyum ve yönetişim yapısı kritik önem kazanıyor. Katılımcıların %91’i küresel vergi yönetişimine daha fazla odaklanmayı planlarken, yalnızca %31’i mevcut uyuşmazlık yönetiminden “çok memnun” olduğunu belirtiyor. Etkin vergi fonksiyonları, küresel risk ve uyuşmazlıkların kontrolünü merkezileştirerek denetim ve gözetimi güçlendiriyor.
Şirketler, GenAI ve benzeri araçları eksiksiz ve başarılı biçimde entegre etme yolunda yetenek ve bütçe kısıtlarından uygun kullanım senaryolarının geliştirilmesine kadar çeşitli engellerle karşılaşıyor. İlerleme kaydedilse de çoğu kurumun süreçlerini iyileştirmek için teknolojiye yatırım yapmaya, entegrasyonu sürdürmeye ve uyuşmazlık yönetimi yaklaşımlarını dönüştürmeye devam etmesi gerekiyor.
EY hakkında
EY (Ernst & Young), 150’den fazla ülkede danışmanlık, denetim, güvence, kurumsal finansman, strateji, teknoloji ve vergi alanlarında çözümler sunuyor. Profesyonel ekipleri ve teknoloji altyapısıyla şirketlerin gelişimine ve dönüşümüne katkı sağlarken, iş dünyası için uzun vadeli değer yaratmayı hedefliyor.
