Görme kaybından kuantum teknolojilerine: Koç Üniversitesi’nden ERC destekli iki proje
Koç Üniversitesi, Avrupa Araştırma Konseyi’nin (ERC) Kavram Kanıtlama (PoC – Proof of Concept) programı kapsamında, elektrik-elektronik mühendisliği alanında yürütülen iki projeyle destek almaya hak kazandı. Çalışmalar; geri dönüşü olmayan görme kaybına yol açan optik sinir hasarına yönelik kablosuz bir implant ve radar, haberleşme ve navigasyon sistemlerinin temelini oluşturan AURORA ultra-yüksek Q akustik rezonatörleri üzerine odaklanıyor.
Bu çağrı döneminde Türkiye’den yalnızca iki proje ERC PoC desteği aldı; her ikisi de Koç Üniversitesi’nden.
Koç Üniversitesi, 2012’den bu yana Türkiye’ye kazandırılan 60 ERC desteğinin 33’ünü bünyesinde yürütüyor. Bu desteklerin 21’i ana ERC projeleri, 12’si ise ticarileşme odaklı PoC projelerinden oluşuyor. Bugüne kadar Koç Üniversitesi’nde ERC destekli projelerin 22’si mühendislik, 8’i sosyal bilimler ve 3’ü moleküler biyoloji ve genetik alanlarında yürütüldü.
Proje 1: Optik sinir hasarı için kablosuz implant
Prof. Dr. Sedat Nizamoğlu (Koç Üniversitesi Elektrik ve Elektronik Mühendisliği) tarafından yürütülen proje, optik sinir hasarına bağlı geri dönüşü olmayan görme kaybına yenilikçi bir çözüm geliştirmeyi hedefliyor. Daha önce ERC Başlangıç Desteği kapsamında geliştirilen nanokristal tabanlı optoelektronik biyointerface teknolojisi, bu çalışmada ilk kez doğrudan optik sinir rejenerasyonuna uyarlanıyor.
Proje, in vivo ortamda yakın kızılötesi ışıkla çalışan, kablosuz ve bataryasız bir implant aracılığıyla hasarlı sinirde lokal ve seçici fotokapasitif uyarım uygulanmasının mümkün olup olmadığını test edecek. Bu yaklaşım, yaygın elektriksel uyarım yöntemlerinden farklı olarak çevredeki sağlıklı dokulara zarar vermeden yalnızca hedeflenen bölgede etki göstermeyi amaçlıyor.
Deneysel çalışmalar; Koç Üniversitesi Hastanesi Göz Hastalıkları Bölümü’nden Prof. Dr. Murat Hasanreisoğlu danışmanlığında, doktora sonrası araştırmacı Dr. Humeyra Nur Kaleli tarafından optimize edilen optik sinir hasarı modeli üzerinde yürütülecek.
Proje 2: AURORA ile ultra-yüksek Q akustik rezonatörler
Doç. Dr. Mehmet Cengiz Onbaşlı (Koç Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği ve Fizik) liderliğindeki AURORA projesi, radar ve osilatör sistemlerinin temel yapı taşları olan akustik rezonatörlerin performansını ileri seviyeye taşımayı hedefliyor. Tamamlanmak üzere olan ERC Başlangıç Desteği kapsamındaki SKYNOLIMIT projesinde elde edilen bilimsel birikim, uygulama ve ticarileşme potansiyeli yüksek bir teknolojiye dönüştürülüyor.
Güncel akustik rezonatörlerde kalite faktörü (Q) ve çalışma frekansının aynı anda yüksek doğruluk ve tekrarlanabilirlikle kontrolü başlıca teknik zorluk. AURORA, bu sınırlamayı aşmak için yapay zekâ destekli tasarım ve üretim yaklaşımlarını devreye alacak; ultra-yüksek Q rezonatörler geliştirerek daha kararlı, daha az gürültülü ve daha hassas elektronik-haberleşme sistemlerine kapı aralayacak. Teknolojinin kuantum teknolojileri, kuantum sensörler ve ileri elektronik sistemlerde doğrudan kullanım potansiyeli bulunuyor. Proje kapsamında prototipler geliştirilecek, gerçek dünya performansı test edilecek ve ilerleyen aşamalarda Avrupa İnovasyon Konseyi’nin (EIC) fon mekanizmalarına erişim hedeflenecek.
Koç Üniversitesi’nin ERC başarısı
Koç Üniversitesi, Avrupa araştırma ekosistemiyle kurduğu güçlü ve sürdürülebilir etkileşim sayesinde Türkiye’de ERC başarısının öncü adreslerinden biri konumunda. Son çağrıda Türkiye’den destek alan iki PoC projesinin de Koç Üniversitesi’nden çıkması, üniversitenin temel bilimden uygulamaya uzanan inovasyon kapasitesini vurguluyor.
Öğretim üyeleri hakkında
Prof. Dr. Sedat Nizamoğlu
Koç Üniversitesi Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü öğretim üyesidir. İlk Bilim Diplomasisi Ödülü sahibidir. ERC Başlangıç ve Konsolidasyon hibelerinin yürütücülüğünü üstlenmiş; Marie Curie ve Marie Skłodowska-Curie programlarında projeler tamamlamıştır. Biyoelektronik, optoelektronik ve nanoteknoloji alanlarındaki çalışmaları Science Advances, ACS Nano ve Nature Photonics gibi dergilerde yayımlanmıştır.
Doç. Dr. Mehmet Cengiz Onbaşlı
Koç Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği ve Fizik bölümlerinde öğretim üyesidir. Araştırmaları; manyetik, optik ve kuantum malzemeler ile bu malzemelere dayalı aygıtları kapsar. Science, Nature Materials ve Nature Electronics gibi dergilerde yetmişten fazla yayını bulunmaktadır. Çalışmaları ERC, EURAMET, AFOSR, TÜBİTAK, TEYDEB, TÜSEB, NVIDIA ve Bridge to Türkiye tarafından desteklenmiştir. Farklı alanlarda girişimlerde kurucu ve fonlayıcı ortak olarak görev almış olup, bu projenin de yeni bir teknoloji girişimine dönüşmesi öngörülmektedir.
Koç Üniversitesi hakkında
1993’te kurulan Koç Üniversitesi; en yetkin mezunları yetiştirme, bilimin sınırlarını ilerletme ve toplumsal etki yaratma misyonuyla uluslararası düzeyde eğitim verir. 22 lisans, 44 yüksek lisans ve 30 doktora programında 9.000’in üzerinde öğrencisi bulunur; öğrencilerin yüzde 65’i bursludur. Geniş laboratuvar ve araştırma altyapısıyla öğretim üyesi başına düşen yayın sayısında Türkiye’de üst sıralardadır.
ERC desteği nedir?
Avrupa Araştırma Konseyi (ERC), en özgün ve yenilikçi bilimsel araştırmalara bireysel araştırmacı düzeyinde destek sağlar. Program; Starting (0–7 yıl), Consolidator (7–12 yıl) ve Advanced (ileri düzey) hibelerini içerir. ERC projeleri temel bilimden uygulamaya uzanan etki potansiyeliyle öne çıkar; bugüne kadar çok sayıda ERC araştırmacısı Nobel Ödülü ile de onurlandırılmıştır.
