Konya Ovası’nda pilot TarımGES’te ilk hasat: verim %7 arttı, su tüketimi %20 azaldı
Güneş enerjisi alanında çalışan düşünce kuruluşu Solar3GW’nin, Orta Doğu Teknik Üniversitesi Güneş Enerjisi Araştırma ve Uygulama Merkezi (ODTÜ-GÜNAM) ve Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM) iş birliğiyle Konya Ovası’nda kurduğu 60 kW’lık pilot TarımGES projesinde ilk ürünler hasat edildi. Güneş panelleri altında yetiştirilen karabuğdayda verim kontrol sahasına kıyasla %7 artarken su tüketimi %20 oranında azaldı.
Solar3GW Yönetim Kurulu Başkanı Yusuf Bahadır Turhan: “TarımGES’ler, çiftçinin hem tarımsal üretimini sürdürmesini hem de elektrik üretmesini sağlayan kazan-kazan modeli.”
ODTÜ-GÜNAM Entegre Fotovoltaik Teknolojileri Birimi Koordinatörü Doç. Dr. Talat Özden: “Aynı arazi üzerinde eş zamanlı gıda ve enerji üretimi, tarımın karşı karşıya olduğu çok boyutlu sorunlara bütünleşik çözümler sunma potansiyeline sahip.”
İlk sonuçlar: Verimlilik artışı ve su tasarrufu
Proje kapsamında güneş panellerinin altına ekilen şeker pancarı ve karabuğdaydan ilk olarak karabuğday hasat edildi. İlk sonuçlara göre karabuğday üretiminde verimlilik %7 arttı, su tüketimi ise %20 azaldı. Su stresi yaşayan ülkeler arasında yer alan Türkiye için TarımGES uygulamalarının, su kaynaklarını korurken tarımsal verimi artırma potansiyeli öne çıkıyor.
TarımGES’ler çiftçinin ekonomik yükünü azaltabilir
Kuraklık, su kıtlığı, aşırı sıcaklıklar, değişen yağış düzenleri ve iklim belirsizliği tarımsal üretimi zorlaştırırken artan sulama ve enerji maliyetleri çiftçiler üzerinde ciddi bir ekonomik yük oluşturuyor. ODTÜ-GÜNAM Entegre Fotovoltaik Teknolojileri Birimi Koordinatörü Doç. Dr. Talat Özden, TarımGES’in bu sorunlara entegre çözümler sunabileceğini vurguladı.
ODTÜ-GÜNAM Entegre Fotovoltaik Teknolojileri Birimi Koordinatörü Doç. Dr. Talat Özden: “Aynı arazi üzerinde eş zamanlı gıda ve enerji üretimi, tarımın karşı karşıya olduğu bu çok boyutlu sorunlara bütünleşik çözümler sunma potansiyeline sahip. Doğru ürün seçimi, uygun iklim koşulları ve tarımsal ihtiyaçları esas alan sistem tasarımlarıyla arazi kullanım verimliliğini artırmak, su kullanım etkinliğini iyileştirmek ve iklim değişikliğinin tarımsal üretim üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmak mümkün. Ancak burada temel önceliğimiz, tarım arazilerinde elektrik üretmek değil, tarımsal üretimi daha verimli, dirençli ve sürdürülebilir hale getirmek olmalı. TarımGES sistemlerinin başarısını yalnızca ürettikleri elektrikle değil, tarımsal üretime sağladıkları somut katkılarla da değerlendirmeliyiz. Çünkü bu teknolojinin gerçek değeri, enerji üretirken tarımı koruyabilmesinde ve mümkün olduğunda güçlendirebilmesinde yatıyor.”
Turhan: “TarımGES, ‘kazan-kazan’ modelidir”
Solar3GW Yönetim Kurulu Başkanı Yusuf Bahadır Turhan, TarımGES sistemlerinin çiftçilere, tarım gelirine ek olarak elektrik üretiminden de gelir sağlama imkânı verdiğini vurguladı.
Solar3GW Yönetim Kurulu Başkanı Yusuf Bahadır Turhan: “Bazı yüksek katma değerli ürünlerde geleneksel tarıma göre daha fazla gelir elde edilebilir. Gelir düzeyi; ürün çeşidine ve yerel piyasa koşullarına göre değişiklik gösterebilir. Ancak TarımGES uygulamalarıyla ilgili oluşmuş yanlış bir kanı var: Çiftçiler, TarımGES uygulamaları nedeniyle tarım arazilerini kaybedeceklerinden endişe ediyor. Konya’daki pilot uygulamamız, bu konudaki yanlış anlaşılmaların giderilmesine de katkı sağlayacak. Hatta olağanüstü hava koşulları nedeniyle tarım yapılamayan arazilerde güneş panellerinin konulmasıyla ekim ve dikim mümkün olacak. Çiftçi için kazan-kazan durumu oluşuyor: Tarım arazisi korunacak, verim artırılacak ve ucuz enerji üretilecek.”
Mevzuat ve TarımGES YEKA önerisi
Enerji arz güvenliği için güneş enerjisi yatırımlarının çeşitlendirilmesinin önemine dikkat çeken Turhan; mevcut mevzuatın, tarım arazilerine GES kurulmasına izin vermediğine, yalnızca öz tüketim amaçlı ve arazinin %1’ini aşmamak kaydıyla kurulum yapılabildiğine işaret etti.
Solar3GW Yönetim Kurulu Başkanı Yusuf Bahadır Turhan: “Tarım arazilerindeki toplulaştırma faaliyeti gibi TarımGES alanlarımızı da toplulaştırır ve buna özel alanlar belirleyip bunları TarımGES YEKA’ları olarak ihale edersek ölçek ekonomisinden dolayı büyük fayda sağlayabiliriz. Tarım arazilerimizin sadece yüzde 1’i TarımGES YEKA olarak kullanıldığında, gelişen teknolojilerle yaklaşık 190 GW’lık bir TarımGES potansiyeli ortaya çıkıyor. Bu rakam, halihazırda toplam GES kurulu gücümüzün 7 katına denk geliyor.”
Yatırım maliyeti ve geri ödeme süresi
TarımGES uygulamalarında öncelik tarımsal üretimde. Güneş panelleri ürünleri olağanüstü hava koşullarından korurken yağmur suyu sulamada değerlendiriliyor; gölgeleme etkisiyle toprak nemi korunuyor.
Solar3GW Yönetim Kurulu Başkanı Yusuf Bahadır Turhan: “Yatırım orta vadede kendini amorti edebilir. Güneş panellerinin konulacağı konstrüksiyonlar nedeniyle maliyet yüzde 30-40 oranında artabiliyor. Standart güneş santrali kurulumunun megavatı 400 bin dolar iken TarımGES’lerde maliyet 550-560 bin dolara çıkıyor. Ama tarımsal verimliliği artırması ve enerji üretimiyle bu maliyet zaten karşılanabilir. Bir TarımGES yatırımı 8-10 yıl içinde kendini amorti edebilir. Bu geri ödeme süresi, diğer güneş yatırımlarıyla hemen hemen aynı.”
Dünyada TarımGES yaygınlaşıyor, Çin öne çıkıyor
ODTÜ-GÜNAM’ın “Türkiye’nin TarımGES Görünümü 2026” raporuna göre İtalya, yaklaşık 1,1 milyar euroluk teşvik programıyla 2026 sonuna kadar yaklaşık 1 GW yeni TarımGES kapasitesi hedefliyor. Japonya’da 2013’te düzenlenen yönetmelikler TarımGES projelerini hızlandırdı; 2024’te TarımGES’lere, Tarım Arazisi Koruma Kanunu kapsamında açık statü tanındı. Hindistan’da 2040’a kadar toplam kurulu TarımGES kapasitesinin 783 GW’a ulaşabileceği; toplam potansiyelin 1,2 TW’tan fazla olduğu tahmin ediliyor. Çin’de ise 2022 itibarıyla toplam kurulu gücü 134,55 GW’a ulaşan 1.678 TarımGES projesi bulunuyor.
TarımGES nasıl çalışıyor?
Yeni nesil fotovoltaik modüllerle tarım arazilerinin hem tarım hem elektrik üretimi için ikili kullanımı sağlanıyor. Modüller, tarlanın ışık alma ihtiyacına göre konumlandırılıyor ya da ışık geçiren teknolojiler tercih ediliyor. Konstrüksiyon altında yetişen ürünler kötü hava şartlarından korunurken fotosentez verimliliği artıyor; modüller altında bitkilerin ve toprağın su kaybı azalıyor. Bitkilerin terlemesi modüllerde soğutucu etki yaratarak elektrik üretim verimini destekliyor.
TarımGES’e uygun ürünler
Pilot sahalarda en sık ekilen ürünler marul ve yapraklı sebzeler; endüstriyel ürünlerde domates öne çıkıyor. Üzüm Avrupa’da son yıllarda dikkat çekerken, biber gibi tarla bitkilerinin yanı sıra gölgeye toleranslı çilek ve yaban mersini de TarımGES’e uygun. Daha büyük ölçekte pirinç, buğday, mısır, patates, soya fasulyesi ve yem bitkileri, geleneksel tarım makineleriyle TarımGES arazilerinde yetiştirilebiliyor. Japonya’da patates, çeltik, buğday, kolza tohumu, zencefil, şifalı bitkiler, çay, sebze ve meyve güneş panellerinin altında üretiliyor.
