Kısaca: AB Yapay Zeka Yasası, yapay zeka sistemlerini kullanım amacına ve risk düzeyine göre sınıflandırıp yasaklar, yükümlülükler ve şeffaflık kuralları getiren AB tüzüğüdür: Tüzük (AB) 2024/1689.
Ne anlama geliyor?
Yasa yapay zekayı teknolojiye göre değil, nerede ve ne için kullanıldığına göre düzenler. Avrupa Komisyonu bu yaklaşımı dört kademeyle anlatır: kabul edilemez risk taşıyan ve yasaklanan uygulamalar, yüksek riskli sistemler, şeffaflık yükümlülüğü olan sistemler ve geri kalan düşük riskli kullanımlar. Genel amaçlı yapay zeka modelleri için ayrıca kurallar vardır.
Yüksek risk grubunda işe alım ve çalışan değerlendirmesi, kredi notu, eğitimde sınav ve yerleştirme gibi alanlar (Ek III) ile düzenlenmiş ürünlerin içindeki yapay zeka (Ek I) yer alır. Bu sistemler için risk yönetimi, veri kalitesi, kayıt tutma, insan denetimi ve teknik dokümantasyon zorunludur.
Şirket için neden önemli?
Takvim kademelidir. Tüzük 1 Ağustos 2024’te yürürlüğe girdi. Yasaklar ve yapay zeka okuryazarlığı hükmü 2 Şubat 2025’te, genel amaçlı model kuralları 2 Ağustos 2025’te uygulanmaya başladı. Kuralların büyük bölümü ve denetim 2 Ağustos 2026’da başladı.
Temmuz 2026’da yürürlüğe giren Digital Omnibus düzenlemesi (Tüzük (AB) 2026/1744) yüksek risk takvimini erteledi: Ek III sistemleri için 2 Aralık 2027, Ek I kapsamındaki ürünler için 2 Ağustos 2028.
Yasa yalnızca AB şirketlerini bağlamaz. AB pazarına yapay zeka sistemi sunan ya da çıktısı AB’de kullanılan AB dışı sağlayıcılar da kapsama girer. Yasaklı uygulamalarda ceza üst sınırı 35 milyon avro ya da dünya çapındaki yıllık cironun yüzde 7’sidir.
Örnek
Türkiye’de geliştirilen bir aday eleme yazılımı Almanya’daki bir müşteriye satılıyor. İşe alım Ek III alanı olduğu için yazılım yüksek riskli sayılır ve 2 Aralık 2027’den itibaren sağlayıcının risk yönetimi, kayıt ve insan denetimi yükümlülüklerini karşılaması gerekir.
Sık karıştırılan
- KVKK ve GDPR ile aynı şey değildir: veri koruma kuralları kişisel veriyi, Yapay Zeka Yasası ise sistemin kendisini ve kullanım amacını düzenler. İkisi birlikte uygulanır.
- Yasa Türkiye’de doğrudan yürürlükte değildir; Türk şirketlerini AB pazarı bağlantısı üzerinden etkiler.
Nereden başlanır?
- Şirkette kullanılan ve satılan yapay zeka sistemlerinin listesini çıkarın; her birinin AB pazarıyla bağlantısını not edin.
- Her sistemi kullanım amacına göre sınıflandırın: yasak kapsamına giren var mı, Ek III alanlarından birinde mi, şeffaflık yükümlülüğü doğuruyor mu?
- Şirketin sağlayıcı mı, kullanıcı mı olduğunu her sistem için ayrı belirleyin; yükümlülükler bu role göre değişir.
- Yüksek riskli çıkan sistemler için 2 Aralık 2027’ye geriye doğru bir uyum takvimi kurun.
Ekibinize sorun
- AB’ye satılan ya da AB’de kullanılan hangi üründe yapay zeka var?
- Bu sistemlerden hangisi işe alım, kredi ya da eğitim gibi yüksek risk alanına giriyor?
- Uyum çalışmasının sahibi kim ve 2027 takvimine göre hangi adımda?
İlgili terimler
Siyah Tilki’de ilgili yazılar
- İşe Alım Süreçlerinde Yapay Zeka Kullanımı
- Konecta, 2026’da Avrupa ve Latin Amerika’da Yılın Şirketi
- Kurumsalda Yapay Zeka Yönetimi
